ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ : ಬಹುಧ್ರುವೀಯ ವಿಶ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೆಜ್ಜೆ

ನವದೆಹಲಿ: 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಿತ್ರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶೀತಲ ಸಮರದ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಏಕಧ್ರುವೀಯ’ ಜಗತ್ತು ಈಗ ‘ಬಹುಧ್ರುವೀಯ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ (BRICS – ಬ್ರೆಜಿಲ್, ರಷ್ಯಾ, ಭಾರತ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) ಒಕ್ಕೂಟವು ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯವರೆಗೆ

2009ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಬ್ರಿಕ್ಸ್, ಇಂದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಐಎಂಎಫ್ (IMF) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಯಾಗಿರುವ ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು, ಜಾಗತಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಸಿಗದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಆಶಾದಾಯಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ‘ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ’ (Strategic Autonomy)

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಆಯ್ಕೆ. ಭಾರತವು ಒಂದೆಡೆ ಅಮೆರಿಕ ಬೆಂಬಲಿತ QUAD ನಂತಹ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಸಿಒ (SCO) ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ‘ವಿಶ್ವಬಂಧು’ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.
ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ (Global South) ದನಿ

ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಿ20 ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು “ಒಂದು ಭೂಮಿ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಒಂದು ಭವಿಷ್ಯ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶದಡಿ ಬಡತನ, ಹವಾಮಾನ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ತಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ವೇದಿಕೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ:

ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಸಂಬಂಧ: ಬ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ ಈ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ವಿರೋಧಿ ಧ್ರುವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಭಾರತವು ಇದನ್ನು 'ಸಮಾನತೆ ಆಧಾರಿತ ಬಹುಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಡಾಲರ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲು: ಸ್ಥಳೀಯ ಕರೆನ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವು ರೂಪಾಯಿ ಮೂಲಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.

ನ್ಯೂ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (NDB): ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಎನ್‌ಡಿಬಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ, ಹಸಿರು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ

ಭಾರತದ ಯುಪಿಐ (UPI) ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮಾದರಿಯು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ‘ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ’ಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸ್ವತ್ತಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನ

ಬ್ರಿಕ್ಸ್ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಕುತೂಹಲದ ವಿಷಯ. ಆದರೆ, ಭಾರತವು ಈ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಹೊಸ ವಿಶ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ‘ನಿರ್ಣಾಯಕ ಶಿಲ್ಪಿ’ಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯೇ ಪರಮೋಚ್ಛ ಎಂಬ ಭಾರತದ ನೀತಿಯು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದೆ.