ಇಂದು ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದಿನ : ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ ಮಾನವ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ

ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವಿಕಾಸವು ಕೇವಲ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಕಥೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕುಲದ ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಆ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಗಾಥೆಯೂ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜೀವರೂಪದಿಂದ, ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೃಹತ್ ವೃಕ್ಷಗಳು, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯನವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವರೂಪಗಳು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವಜಾಲದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವರೂಪಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಅವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನೇ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (Biodiversity) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕೇವಲ ಜೀವ-ಜಂತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಇದು ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವದಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಆಹಾರ, ಶುದ್ಧ ನೀರು, ಔಷಧಗಳು, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹವಾಮಾನ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ತಡಿಪಾಯವು ಈ ಜೈವಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕುರುಡು ಸ್ಪರ್ಧೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಲೂಟಿ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಅರಣ್ಯ ನಾಶ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇಂದು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವನದ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತ

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇ 22 ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತಾ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 29 ರಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಮೇ 22, 1992 ರಂದು ‘ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮಾವೇಶ’ವನ್ನು (Convention on Biological Diversity) ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಿನದ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ದಿನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಹೀಗಿದೆ:

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.

ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು.

ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು.

ಇಂದು ಅನೇಕ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಈ ದಿನದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ : ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (Genetic Diversity): ಒಂದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಕಂಡುಬರುವ ಆನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಭೇದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (Species Diversity): ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿವಿಧ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಭೇದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (Ecosystem Diversity): ಕಾಡುಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಮರುಭೂಮಿಗಳು, ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹವಳದ ಬಂಡೆಗಳಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಬಹುವಿಧದ ಮಹತ್ವ

ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಪ್ರಕೃತಿಯು ಒದಗಿಸುವ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಆಧಾರ: ನಮ್ಮ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೃಷಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ: ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದ, ಯುನಾನಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳೂ ಸಹ ಜೈವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿವೆ.

ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದ ರಕ್ಷಕ: ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಜಲಚಕ್ರ, ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರ, ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರ – ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾದರೂ ಇಡೀ ಜೀವವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಹವಾಮಾನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ: ಕಾಡುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ “ಕಾರ್ಬನ್ ಸಿಂಕ್” ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ: ಕೃಷಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಅರಣ್ಯ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಉದ್ಯಮದಂತಹ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. ಕಾಡುಗಳ ತೀವ್ರ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಮುದ್ರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಆರನೇ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿವು (Sixth Mass Extinction) ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ‘ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ಗಳು’ (Biodiversity Hotspots) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ ತೀವ್ರವಾಗಿವೆ.

ಭಾರತ : ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಪರಂಪರೆ

ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ‘ಮೆಗಾ-ಬಯೋಡೈವರ್ಸ್’ (Mega-diverse) ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ 2.4 ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ 7-8 ರಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್‌ ಸ್ಪಾಟ್‌ ಗಳು:

ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ: ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹಿಮ ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು: ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಇಂಡೋ-ಬರ್ಮಾ ಪ್ರದೇಶ: ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶ, ಇದು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಸುಂಡಾಲ್ಯಾಂಡ್ (ನಿಕೋಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ): ಸಮೃದ್ಧ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು: ಹುಲಿ, ಏಷ್ಯನ್ ಆನೆ, ಒಂಟಿ ಕೋಡಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಸಿಂಹ, ಹಿಮ ಚಿರತೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸವಾಲುಗಳು

ಅರಣ್ಯ ನಾಶ: ನಿರಂತರ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ: ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ: ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನ ಚಕ್ರವು ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.

ಮಾಲಿನ್ಯ: ವಾಯು, ಜಲ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಜೈವಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ: ಅಪರೂಪದ ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಆಪತ್ತು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ.

ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪರಕೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು: ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಸಸ್ಯ ಅಥವಾ ಜೀವ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಾಶದ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಇಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಪರಿಸರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನ, ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು

ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮಾವೇಶ (CBD): ಇದರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದರೆ – ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಜೈವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಂಚಿಕೆ.

ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು (SDGs): ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಗುರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 14 (ಜಲದೊಳಗಿನ ಜೀವಿಗಳು) ಮತ್ತು 15 (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಿಗಳು) ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ.

“30×30” ಜಾಗತಿಕ ಗುರಿ: 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು

ಭಾರತವು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತಾ ಕಾಯ್ದೆ, 2002

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ

ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, 1972

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ (ಹುಲಿ ಯೋಜನೆ), ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ (ಆನೆ ಯೋಜನೆ), ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಡಾಲ್ಫಿನ್

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು (Biosphere Reserves).

ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಪಾತ್ರ

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ; ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ನಾವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.

ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು.

ಗಿಡ ನೆಡುವುದನ್ನು (ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣ) ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು.

ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದು.

ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿ : ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನ

ಇಂದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ಡ್ರೋನ್‌ಗಳು, ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು (Data Analysis) ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲೆಂದರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಮಾನವನ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಕೇವಲ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಆಳವಾದ ಹಾಗೂ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಕಾಸವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಇದೇ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೇವಲ ಕಾಡುಗಳು, ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಮೂಲರಚನೆಯೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ “ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೇ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ.”

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಚರ್ಚೆ ಅಥವಾ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸರ್ಕಾರಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ‘ಜನ ಆಂದೋಲನ’ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ನಾವು ಇಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಜಾಗರೂಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ, ಮುಂಬರುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಮತೋಲಿತ, ಸಮೃದ್ಧ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಇದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯ.

“ಪ್ರಕೃತಿಯು ನಾವಿಲ್ಲದೆಯೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಲಾರ.”